संगठन सूक्तम् संसमिद्युवसे वृषन्नग्ने विश्वान्यर्य आ। इळस्पदे समिध्यसे स नो वसून्या भर।। 1।। हे प्रभो तुम शक्तिशाली हो बनाते सृष्टि को। वेद सब गाते तुम्हें हैं कीजिए धन-वृष्टि को।। सं गच्छध्वं सं…
शार्दूलविक्रीडितम् छन्दः धैर्यं यस्य पिता क्षमा च जननी शान्तिश्चिरं गेहिनी, सत्यं मित्रमिदं दया च भगिनी भ्राता मनःसंयमः। शय्या भूमितलं दिशोऽपि वसनं ज्ञानामृतं भोजनम् ह्येते यस्य कुटुम्बिनो वद सखे कस्माद्…
त्रिष्टुप् छन्दः भोगा न भुक्ता वयमेव भुक्ताः, तपो न तप्तं वयमेव तप्ता कालो न यातो वयमेव याताः, तृष्णा न जीर्णा वयमेव जीर्णाः। (भर्तृहरिकृत- वैराग्यशतक, श्लो. १२) भावार्थ– हम…
मालिनी छन्दः वयमिह परितुष्टा वल्कलैस्त्वं च लक्ष्म्या, सम इह परितोषो निर्विशेषो विशेषः। स तु भवति दरिद्रो यस्य तृष्णा विशाला, मनसि च परितुष्टे कोऽर्थवान् को दरिद्रः।। (भर्तृहरिकृत- नीतिशतक, श्लो.४५)…
मन्दाक्रान्ता छन्दः गंगातीरे हिमगिरिशिला-बद्धपद्मासनस्य, ब्रह्मध्यानाभ्यसनविधिना योगनिद्रां गतस्य। किं तैर्भाव्यं मम सुदिवसैर्यत्र ते निर्विशंकाः, कण्डूयन्ते जरठहरिणाः स्वांगमंगे मदीये।। (भर्तृहरिकृत- नीतिशतक, श्लो. ३७) भावार्थ- प्राचीन काल में लोगों का…
वसन्ततिलका छन्दः निन्दन्तु नीतिनिपुणा यदि वा स्तुवन्तु, लक्ष्मीः समाविशतु गच्छतु वा यथेष्टम्। अद्यैव वा मरणमस्तु युगान्तरे वा, न्याय्यात् पथः प्रविचलन्ति पदं न धीराः। (भर्तृहरिकृत- नीतिशतक, श्लो.७९) भावार्थ–…
शिखरिणी छन्दः यदा किञ्चिज्ज्ञोऽहं द्विप इव मदान्धः समभवम्, तदा सर्वज्ञोऽस्मीत्यभवदवलिप्तं मम मनः। यदा कि९िचत् कि९िचद् बुधजनसकाशादवगतं, तदा मूर्खोऽस्मीति ज्वर इन मदो मे व्यपगतः।। (भर्तुहरिकृत- नीतिशतक, श्लो. ७) …
अनुष्टुप् छन्दः धृतिः क्षमा दमोऽस्तेयं शौचमिन्द्रियनिग्रहः। धीर्विद्या सत्यमक्रोधो दशकं धर्मलक्षणम्।। (मनु. ६-१२) भावार्थ- धैर्य रखना, सहनशील होना, मन को अधर्म से रोकना, चोरी-त्याग, रागद्वेष न करना, इन्द्रियों को धर्म में…
दयाकर भक्तिविज्ञानम् ईश प्रार्थना दयाकर भक्तिविज्ञानं पितः परमात्मनं देयम्। दया देया दयालुरसि चितौ संशोधनं धेयम्।। टेक।। प्रभो आगच्छ ध्याने मे वश शीघ्रं च नेत्रे मे। तमश्छन्ने मनस्येत्य परमज्योतिर्न आनेयम्।। 1।। प्रवाहय प्रेम-गंगां…
भगवन् त्वदीय भक्तिम् भक्ति प्रार्थना भगवन् त्वदीय भक्तिं स्वान्ते सदा भरेयम्। वेदोक्त धर्मकार्यं नक्तन्दिनं विधेयम्।। टेक।। संगः सदा सुधीनां सरणी च सज्जनानाम्। सद्भावनाश्रितोऽहं पापात्सदा बिभेयम्।। 1।। रोगा दहन्ति देहं प्रबलाः शरीरमध्ये। ब्रह्मचर्यमौषधं च…
हे विभो आनन्दसिन्धो समर्पण प्रार्थना हे विभो आनन्दसिन्धो मे च मेधा दीयताम्। यच्च दुरितं दीनबन्धो तच्च दूरं नीयताम्।। टेक।। चंचलानि चेन्द्रियाणि मानसं मे पूयताम्। शरणं याचे तावकोऽहं सेवकोऽनुगृह्यताम्।। 1।। त्वयि च वीर्यं विद्यते…
नमस्ते सतेते जगत्कारणाय ब्रह्मणे नमः नमस्ते सतेते जगत्कारणाय, नमस्ते चिते सर्वलोकाश्रयाय। नमोऽद्वैततत्त्वाय मुक्तिप्रदाय, नमो ब्रह्मणे व्यापिने शाश्वताय।। त्वमेकं शरण्यं त्वमेकं वरेण्यम्, त्वमेकं जगत्पालकं स्वप्रकाशम्। त्वमेकं जगत्कर्तृ-पातृ-प्रहर्तृ, त्वमेकं परं निश्चलं निर्विकल्पं।। भयानां भयं भीषणं…