००२७ सरल संस्कृत अनुवाद अभ्यास पाठ ५७१ से ६१० December 26, 2019 By Arun Aryaveer ओ३म् 571. संस्कृत वाक्याभ्यासः सुदर्शनः – अम्ब ! अद्य अहं श्रीकृष्णस्य अभिनयं करिष्यामि। = माँ , आज मैं श्रीकृष्ण का अभिनय करूँगा। श्रीकृष्णरूपं धारयित्वा विद्यालयं गमिष्यामि। = श्रीकृष्ण का रूप धारण करके विद्यालय जाऊँगा। माता – श्रीकृष्णः संस्कृतभाषायां वदति स्म। = श्रीकृष्ण जी संस्कृत में बोलते थे। सुदर्शनः – अहमपि वदिष्यामि। = मैं भी बोलूँगा। माता – एवं वा ? = ऐसा क्या ? कथं वदिष्यति ? = कैसे बोलोगे ? सुदर्शनः – मम नाम श्रीकृष्णः । – अहं योगं करोमि। – अहं ध्यानं करोमि। – अहं यज्ञं करोमि। – अहं वेणुं वादयामि। – अहं वेदान् पठामि। – अहं सुदर्शनचक्रधारी अस्मि। – अहं गोपालनं करोमि। – अहं नारीणां रक्षां करोमि। – अहम् अन्यायं न इच्छामि। माता – बहु शोभनं मम श्रीकृष्णः ओ३म् 572. संस्कृत वाक्याभ्यासः शान् धातु – अर्थ – तेज करना सः / सा अङ्कनीं शीशांसति। = वह पेंसिल तीखी कर रहा / रही है। छुरिकां शीशांसितुं सः आपणं गच्छति। = छुरी तेज कराने वह बाजार जाता है। पूर्वं अङ्कनीं शीशांसतु अनन्तरं लिखतु। = पहले पेंसिल तीखी करिये फिर लिखिये। सा अङ्कन्याः अग्रं शीशांसिष्यति। = वह पेंसिल की नोक तीखी करेगी अङ्कनीं शीशांसित्वा सः / सा सुन्दरं चित्रं निर्माति। = पेंसिल छील कर वह सुंदर चित्र बनाता / बनाती है। कति वारं अङ्कनीं शीशांसति। = कितनी बार पेंसिल तीखी करते हो। शीशांसितया अङ्कन्या एव सः लिखति। = तीखी हुई पेंसिल से ही वह लिखता है। वीरः खड्गं शीशांसति। = वीर तलवार तेज करता है। शीशांसितेन खड्गेन सः शत्रून् मारयति = तेज तलवार से वह शत्रुओं को मारता है। वीराणां पार्श्वे शीशांसितः खड्गः भवति। = वीरों के पास तेज तलवार होती है। ओ३म् 573. संस्कृत वाक्याभ्यासः अधुना बृहदापणानि वर्धन्ते। = अब बड़े मॉल बढ़ रहे हैं। लघुआपणेषु अपि तानि एव वस्तूनि लभ्यन्ते। = छोटी दूकानों में भी वही वस्तुएँ मिलती हैं। बृहदापणेषु अपि तानि एव लभ्यन्ते। = बड़े मॉल में भी वही वस्तुएँ मिलती हैं। बृहदापणे चाकचक्यम् अधिकं भवति। = बड़े मॉल में चकाचौंध अधिक होती है। एकस्मिन्नेव परिसरे सर्वाणि वस्तूनि भवन्ति। = एक ही परिसर में सभी वस्तुएँ होती हैं। बृहद्आपणम् एकवारं प्रविशामः चेत् सर्वविधानि वस्तूनि क्रेतुं शक्नुमः। = बड़े मॉल में एक बार प्रवेश करते हैं तो सभी प्रकार की वस्तुएँ खरीद सकते हैं। खाद्यवस्तूनि , सौन्दर्यप्रसाधनस्य वस्तूनि , स्वच्छतायाः वस्तूनि इत्यादीनि क्रेतुं शक्नुमः। = खाने की चीजें , सौन्दर्यप्रसाधन , स्वच्छता की वस्तुएँ खरीद सकते हैं। तथापि अहं बृहदापणाद् किमपि न क्रीणामि। = फिर भी मैं बड़े मॉल से कुछ नहीं खरीदता हूँ। यतोहि लघु आपणिकः मम पुरातनं मित्रम् अस्ति। = क्योंकि छोटा दुकानदार मेरा पुराना मित्र है। तस्य व्यापारः वर्धते चेत् अहं सुखम् अनुभवामि। = उसका व्यापार बढ़ता है तो मुझे सुख मिलता है। लघु आपणात् वस्तूनि क्रीणन्तु। = छोटी दूकान से वस्तुएँ खरीदें। ओ३म् 574. संस्कृत वाक्याभ्यासः संवाददातारः अनेके सन्ति। = संवाददाता अनेक हैं। तेषु केचन समाचारउद्घोषकाः अपि सन्ति। = उनमें से कुछ समाचार उद्घोषक भी हैं। भारते पूर्वं दूरदर्शनमाध्यमेन वार्ताः प्रसार्यन्ते स्म। = भारत में पहले दूरदर्शन के माध्यम से समाचार प्रसारित होते थे। समाचारं पठितुं काश्चन महिलाः अपि आगच्छन्ति। = समाचार पढ़ने के लिये कुछ महिलाएँ भी आती हैं। तासु महिलासु एकं सुप्रसिद्धं नाम अस्ति “नीलम शर्मा” = उन महिलाओं में से एक सुप्रसिद्ध नाम है नीलम शर्मा नीलम भगिनी समाचारउद्घोषिका आसीत्। = नीलम बहन समाचार उद्घोषिका थीं। सा बहु प्रेम्णा शान्तभावेन च समाचारं पठति स्म। = वह बहुत प्रेम से शान्तभाव से समाचार पढ़ती थी। विविधेषु विषयेषु सा परिचर्चाम् आयोजयति स्म। = विविध विषयों पर वह परिचर्चा आयोजित करती थी। एतस्मिन् वर्षे सा “नारी शक्ति पुरस्कारेण सम्मानिता जाता। = इस वर्ष वे नारी शक्ति पुरस्कार से सम्मानित की गई थीं। ह्यः सा प्रतिभाशालिनी नीलम दिवंगता जाता। = कल वह प्रतिभाशालिनी नीलम दिवंगत हो गई। दिवङ्गतस्य आत्मनः शान्त्यर्थं वयं प्रार्थयामहे। = दिवंगत आत्मा की शांति के लिये हम प्रार्थना करते हैं। ओ३म् 575. संस्कृत वाक्याभ्यासः सः संवादं कर्तुम् इच्छति। = वह संवाद करना चाहता है। कोsपि नास्ति तस्य पार्श्वे। = उसके पास कोई भी नहीं है। तस्य पुरतः कोsपि नास्ति। = उसके आगे कोई भी नहीं है। तस्य पृष्ठतः कोsपि नास्ति। = उसके पीछे कोई भी नहीं है। तस्य वामतः कोsपि नास्ति। = उसके बाएँ कोई भी नहीं है। तस्य दक्षिणतः कोsपि नास्ति। = उसके दाहिने कोई भी नहीं है। सः उद्यानं गच्छति। = वह बगीचे जाता है। तत्र केचन वृद्धाः आसन्। = वहाँ कुछ वृद्ध थे। सः वृद्धैः सह संवादं करोति। = वह वृद्धों के साथ बात करता है। तेषां जीवनस्य अनुभवं श्रृणोति। = उनके जीवन के अनुभव सुनता है। वृद्धाः प्रसन्नाः भवन्ति। = वृद्ध प्रसन्न होते हैं। ओ३म् 576. संस्कृत वाक्याभ्यासः मम भगिनी मम हस्ते रक्षासूत्रं बद्धवती। = मेरी बहन ने मेरे हाथ में राखी बाँधी। मम भाले तिलकं कृतवती = मेरे माथे पर तिलक किया। मम मुखे मिष्ठान्नं स्थापितवती। = मेरे मुँह में मिठाई रखी। अहं मम भगिन्याः चरणस्पर्शं कृतवान्। = मैंने मेरी बहन के चरण छुए। अहं तस्यै किमपि ददन् आसम् … = मैं उसे कुछ दे रहा था …. …तदानीं सा उक्तवती। = …तब वह बोली “अद्य संस्कृतदिनम् अस्ति।” = आज संस्कृतदिन है। “मह्यम् एकं संस्कृतपुस्तकं देहि।” = मुझे एक संस्कृत पुस्तक दो। तव भागिनेयः संस्कृतं पठिष्यति। = तुम्हारा भांजा संस्कृत पढ़ेगा। अहं भगिन्यै दश संस्कृतपुस्तकानि दत्तवान्। = मैंने बहन को दस संस्कृत पुस्तकें दीं। भगिनी सायंकाल पर्यन्तं सर्वाणि पुस्तकानि पठितवती। = बहन ने शाम तक सारी पुस्तकें पढ़ लीं। ओ३म् 577. संस्कृत वाक्याभ्यासः तन्मयः प्रातः शीघ्रम् उत्थितवान्। = तन्मय प्रातः जल्दी उठा। कुहू अपि शीघ्रम् उत्थितवती। = कुहू भी जल्दी उठी। स्नानान्तरं द्वौ यज्ञं कृतवन्तौ। = स्नान के बाद दोनों ने यज्ञ किया। द्वौ यज्ञोपवीतं परिवर्तितवन्तौ। = दोनों ने जनेऊ बदला। कुहू तन्मयस्य हस्ते रक्षासूत्रं बद्धवती। = कुहू ने तन्मय के हाथ में राखी बाँधी। तन्मयः कुह्वै एकं पुस्तकम् एकां लेखनीं च दत्तवान्। = तन्मय ने कुहू को एक पुस्तक और एक पेन दी। द्वौ भ्राताभगिन्यौ गृहस्य आङ्गणे ध्वजारोहणं कृतवन्तौ। = दोनों भाई बहन ने घर के आँगन में ध्वजारोहण किया। तन्मयः शङ्खध्वनिं कृतवान्। = तन्मय ने शङ्खध्वनि की। कुहू वीणां वादयति। = कुहू वीणा बजाती है। द्वौ ध्वजगीतं गायतः। = दोनों ध्वजगीत गाते हैं। “जयति त्रिरङ्गध्वज व्योमविहारी विश्वविजय प्रतिमा मनोहारी” कुहू – “तन्मय भ्रातः ! अद्य संस्कृतदिनम् अपि अस्ति।” = कुहू – तन्मय भैया ! आज संस्कृत दिन भी है। तन्मयः – आम् अद्य तु श्रावणीपूर्णिमा अस्ति , स्वाधीनतादिनम् अपि अस्ति , संस्कृतदिनम् अपि अस्ति। = हाँ आज तो श्रावणी पूर्णिमा है , स्वाधीनता दिन भी है , संस्कृतदिन भी है। आगच्छ आवां द्वौ संस्कृतगीतं गायाव। = आओ हम दोनों संस्कृत गीत गाएँ। “संस्कृतेन सम्भाषणं कुरु … जीवनस्य परिवर्तनं कुरु … यत्र यत्र गच्छसि , पश्य तत्र संस्कृतम् संस्कृतेन सम्भाषणं कुरु …” ओ३म् 578. संस्कृत वाक्याभ्यासः अद्य सेंट झेवियर्स विद्यालये संस्कृतदिनम् आचरिष्यते। = आज सेंट झेवियर्स स्कूल में संस्कृत दिन मनाया जाएगा। आदि नामकः छात्रः संस्कृतकार्यक्रमस्य संचालनं करिष्यति। = आदि नाम का छात्र संस्कृत कार्यक्रम का संचालन करेगा। आदि सम्पूर्णं संचालनं संस्कृतभाषायां करिष्यति। = आदि सारा संचालन संस्कृत में करेगा। क्रिस्टा भगिनी दीपं प्रज्ज्वालयिष्यति। = क्रिस्टा बहन दीप प्रज्ज्वलित करेगी। सप्तमकक्षायाः छात्राः वन्दनां गास्यन्ति। = सातवीं कक्षा के छात्र वन्दना गाएँगे। योगेशः गीतायाः दश श्लोकान् अर्थसहितं पठिष्यति। = योगेश गीता के दस श्लोक अर्थ सहित पढ़ेगा। हार्दिका भगिनी संस्कृतस्य महत्वं श्रावयिष्यति। = हार्दिका बहन संस्कृत का महत्व सुनाएगी। नवम कक्षायाः छात्राः अभिनयेन सह संस्कृतगीतं गास्यन्ति। = नौंवी कक्षा के छात्र अभिनय के साथ संस्कृत गीत गाएँगे। रूपाली भगिनी सर्वेषां धन्यवादं मंस्यते। = रूपाली बहन सबका धन्यवाद मानेगी। समापने आदि “भारतं भारतं भवतु भारतम्” इति गीतं गास्यति / गापयिष्यति। = समापन में आदि “भारतं भारतं भवतु भारतम्” ये गीत गाएगा / गवाएगा। ओ३म् 579. संस्कृत वाक्याभ्यासः वर्षा अभवत्। = बरसात हो गई। कियत् अभवत् ? = कितनी हुई ? अत्र अधिका वर्षा न अभवत्। = यहाँ अधिक वर्षा नहीं हुई । अन्यत्र बहु अधिका वर्षा अभवत्। = अन्यत्र बहुत अधिक वर्षा हुई । तड़ागेषु जलं न आगतम्। = तालाब में पानी नहीं आया। केवलं मृत्तिका आर्द्रा अभवत्। = केवल मिट्टी गीली हुई है। तृणानि अजायन्त। = घास उग गई है। धेनुः चरति। = गाय चर रही है। धेनवः चरन्ति। = गौएँ चर रही हैं। । अद्य कदाचित् पुनः वर्षा भवेत्। = आज शायद पुनः वर्षा होगी। ओ३म् 580. संस्कृत वाक्याभ्यासः मध्याह्ने भोजनं पक्तम्। = दोपहर में भोजन बनाया। आलूकानि क्वथितानि। = आलू उबाले । आलूकानां त्वक् निष्कासितवान्। = आलुओं के छिलके निकाले। अनन्तरम् आलूकान् प्रणुदितवान्। = बाद में आलुओं को मसला । मरीचिकां कर्तितवान्। = मिर्ची काटी। पलांडु कर्तितवान्। = प्याज काटी। सर्वम् आलूकैः सह मेलितवान्। = सब कुछ आलू के साथ मिलाया। चणकचूर्णम् आर्द्रं कृत्वा विलयनं कृतवान् = बेसन को गीला करके घोला। आलूपेषे चणकचूर्णं परिवेष्टितवान्। = आलू की पेस्ट में बेसन लपेटा। अनन्तरं तैले लाजितवान्। = बाद में तेल में तला। यदा खादितवान् तदा ज्ञातं ….. = जब खाया तब पता चला …. ….लवणं तु न स्थापितवान् अहम् ….. मैंने नमक तो नहीं डाला। अहं शान्तभावेन सर्वं खादितवान्। = मैंने चुपचाप सब खा लिया । ओ३म् 581. संस्कृत वाक्याभ्यासः महेंद्रसिंह धोनिं सर्वे क्रिकेटक्रीडकरूपेण जानन्ति। महेंद्रसिंह धोनी को सभी क्रिकेट खिलाड़ी के रूप में जानते हैं। क्रिकेटक्षेत्रे सः कीर्तिमानं स्थापितवान् । = क्रिकेट क्षेत्र में उसने कीर्तिमान स्थापित किया है। तस्यैव नेतृत्वे विश्वक्रिकेटस्पर्धायां विश्वपदकं लब्धम्। = उनके ही नेतृत्व में विश्व क्रिकेट स्पर्धा में वर्ल्ड कप पाया। सः श्रेष्ठः क्रीड़कः अस्ति। = वो श्रेष्ठ खिलाड़ी है। महेंद्रसिंह धोनी पद्मश्री , पद्म विभूषण पुरस्कारेण सम्मानितः जनः अस्ति। = महेंद्रसिंह धोनी पद्मश्री , पद्म विभूषण पुरस्कार से सम्मानित व्यक्ति है। अधुना सः भारतीय-सेनायां मानद्पदे विराजितः अस्ति। = अभी वह भारतीय सेना के मानद् पद पर विराजमान है। महेन्द्रसिंह धोनी पदानुरूपम् आचरति। = महेंद्रसिंह धोनि पद के अनुरूप आचरण करता है। सः अधुना काश्मीरे सैन्यप्रशिक्षणं प्राप्नोति। = वह इस समय काश्मीर में सैन्य प्रशिक्षण पा रहा है। स्वाधीनतादिवसे सः काश्मीरे ध्वजोत्तोलनं करिष्यति। = स्वाधीनता दिवस पर वह कश्मीर में ध्वजोत्तोलन करेंगे। काश्मीरे सः जनानां हितार्थम् अपि कार्यं करोति। = वह काश्मीर में लोगों के हित में कार्य कर रहे हैं। महेंद्रसिंह धोनी भारतस्य आदर्शनागरिकः अस्ति। = महेंद्रसिंह धोनी भारत का आदर्श नागरिक है। ओ३म् 582. संस्कृत वाक्याभ्यासः कच्छ-विश्वविद्यालये अस्मि। = कच्छ विश्वविद्यालय में हूँ। भुजनगरे अस्ति कच्छ-विश्वविद्यालयः। = भुजनगर में है कच्छ-विश्वविद्यालय। विश्वविद्यालयस्य संस्कृतविभागेन संस्कृतसप्ताहस्य आयोजनं कृतम् अस्ति। = विश्विद्यालय के संस्कृत विभाग द्वारा संस्कृत सप्ताह का आयोजन किया गया है। सर्वं संस्कृतभाषायाम् एव प्रस्तूयते। = सब कुछ संस्कृत भाषा में ही प्रस्तुत किया जा रहा है। विश्वविद्यालये अधुना नाट्यागारः निर्माणाधीनः अस्ति। = विश्वविद्यालय में नाट्यागारः निर्माणाधीन है। तथापि अत्र छात्राः विविधानि नृत्यानि कुर्वन्ति। = फिर भी छात्र विविध नृत्य कर रहे हैं। संस्कृतकार्यकर्तारः अपि उत्साहेन कार्यरताः सन्ति। = संस्कृत कार्यकर्ता भी उत्साह से कार्यरत हैं। नाट्यागारे कार्यक्रमः चलति ….. = नाट्यागार में कार्यक्रम चल रहा है …. बहिः वर्षा भवति। = बाहर वर्षा हो रही है। अधुनैव वर्षा आरब्धा। = अभी अभी वर्षा शुरू हुई है। ओ३म् 583. संस्कृत वाक्याभ्यासः लोकयानचालकः यात्रीं पश्यति। = बस चालक यात्री को देखता है। सः यात्रीं वदति। = वह यात्री से कहता है। “ओह , भवतः भारः बहु अधिकः अस्ति।” = आपका भार बहुत अधिक है। “भवान् बहु स्थूलः” = आप बहुत मोटे हैं स्थूलः जनः – तर्हि किम् अभवत् ? = तो क्या हो गया ? यानचालकः – भवतः कृते स्थानं नास्ति। = आपके लिये जगह नहीं है। स्थूलः – तत्र पश्यतु , एकं स्थानम् अस्ति। = वहाँ देखो , एक जगह है। यानचालकः – भ्रातः ! सः आसन्दः भग्नः अस्ति। = वो सीट टूटी हुई है। स्थूलः – अहम् उत्थाय यात्रां करिष्यामि। = मैं खड़े होकर यात्रा करूँगा। यानचालकः – द्वयोः जनयोः भाटकं देयं भविष्यति। = दो जनों का किराया देना होगा। स्थूलः – दास्यामि। = दूँगा । सः स्थूलः जनः उत्थाय यात्रां करोति। = वह मोटा व्यक्ति खड़े होकर यात्रा करता है। ओ३म् 584. संस्कृत वाक्याभ्यासः सुषमा स्वराजं सर्वे जानन्ति। = सुषमा स्वराज को सभी जानते हैं। सा भारतस्य विदेशमंत्रिणी आसीत्। = वो भारत की विदेशमंत्री थीं। अटल बिहारी वाजपेयी महोदयस्य मंत्रिमण्डले सा सूचना प्रसारणमंत्रिणी अपि आसीत्। = अटल बिहारी वाजपेयी जी के मंत्रिमंडल में वे सूचनाप्रसारण मंत्री थीं। छात्रावस्थातः सा तेजस्विनी आसीत्। = छात्रावस्था से वो तेजस्वी थीं। तस्याः ओजस्वी व्याख्यानं श्रुत्वा सर्वे मुग्धाः भवन्ति स्म। = उनके ओजस्वी व्याख्यान को सुनकर सभी मुग्ध हो जाते थे। सा सतर्कं वदति स्म। = वो तर्क सहित बोलती थीं। सुषमा स्वराजः निर्भीका महिला आसीत्। = सुषमा स्वराज जी निर्भीक महिला थीं। सुषमास्वराजः संस्कृतानुरागिणी आसीत्। = सुषमा स्वराज जी संस्कृतानुरागिणी थीं। कांचीमठे सा संस्कृतभाषायां व्याख्यानं दत्तवती। = कांचीमठ में उन्होंने संस्कृत में व्याख्यान दिया था। बैंगकॉकनगरे विश्वसंस्कृतसम्मेलने अपि सा संस्कृतभाषायां व्याख्यानं दत्तवती। = बैंगकॉक नगर में विश्वसंस्कृतसम्मेलन में भी उन्होंने संस्कृत भाषा में व्याख्यान दिया था। ह्यः सुषमा भगिनी दिवंगता जाता। = कल सुषमा बहन दिवंगत हो गईं। तस्याः सुषमा सर्वदा अमरा एव विराजिष्यते। = उनकी सुषमा (कांति) सर्वदा अमर ही रहेगी। वयं तस्याः आत्मनः शांत्यर्थं प्रार्थयामहे। ओ३म् 585. संस्कृत वाक्याभ्यासः अद्य सर्वे राजतरंगिणी पुस्तकम् अवश्यमेव पठन्तु । = आज सभी राजतरंगिणी पुस्तक अवश्य पढ़ें। राजतरंगिणी-पुस्तकं कल्हणेन लिखितम्। = राजतरंगिणी पुस्तक कल्हण द्वारा लिखी गई। कल्हण-कविना काव्यशैल्यां ग्रन्थः लिखितः । = कल्हण कवि द्वारा काव्यशैली में ग्रन्थ लिखा गया। राजतरङ्गिण्यां कश्मीरस्य इतिहासः उल्लिखितः अस्ति। = राजतरंगिणी में कश्मीर का इतिहास उल्लिखित है। नवशतं वर्षेभ्यः पूर्वं लिखितं एतद् पुस्तकं काश्मीरस्य इतिहासं दर्शयति। = नौ सौ वर्ष पहले लिखी यह पुस्तक काश्मीर का इतिहास बताती है। पञ्चसहस्र वर्षेभ्यः पूर्वं सहदेवः काश्मीरे राज्यस्य स्थापनाम् अकरोत्। = पाँच हजार वर्ष पहले सहदेव ने काश्मीर में राज्य की स्थापना की। तदानीं वैदिकसंस्कृतिः सर्वत्र प्रवर्तमाना आसीत् । = तब वैदिक संस्कृति का सब जगह चलन था। अनन्तरं तत्र बौद्ध संस्कृतिः प्रचलिता जाता। = बाद में वहाँ बौद्ध संस्कृति प्रचलित हुई। काश्मीरस्य रमणीये भूभागे अनेके पण्डिताः निवसन्ति स्म। = काश्मीर के रमणीय भूभाग में अनेक पंडित रहते थे। आततायीजनाः पण्डितान् पीड़ितवन्तः। = आततायी लोगों ने पंडितों को पीड़ित किया। अधुना आततायीजनाः दण्डं प्राप्स्यन्ति। = अब आततायी लोग दण्ड पाएँगे। ओ३म् 586. संस्कृत वाक्याभ्यासः अद्य रविवासरः अस्ति। = आज रविवार है। महेशः सपरिवारम् आनन्दविहारार्थं गच्छति। = महेश परिवार सहित पिकनिक पर जाता है। सर्वे प्रातः पञ्चवादने उत्थितवन्तः। = सब पाँच बजे उठ गए। पादाभ्यां ते सर्वे एकं ग्रामं प्राप्तवन्तः। = पैदल चलकर वे सभी एक गाँव पहुँचे। तत्र तड़ागस्य पार्श्वे एकं मन्दिरम् अस्ति। = वहाँ तालाब के किनारे एक मंदिर है। मन्दिरस्य पार्श्वे एकः वटवृक्षः अस्ति। = मंदिर के पास एक वटवृक्ष है। वृक्षस्य अधः ते एकं कटं प्रसारितवन्तः। = वृक्ष के नीचे उन्होंने एक चटाई बिछाई । ते सर्वे ध्यानं कृतवन्तः। = उन सब ने ध्यान किया। अनन्तरं ते भजनानि गीतवन्तः। = उसके बाद उन्होंने भजन गाए। भजनानाम् अनन्तरं ते ज्ञानक्रीड़ां क्रीड़ितवन्तः। = भजनों के बाद उन्होंने ज्ञानक्रीड़ा खेली। अनन्तरं ते तड़ागस्य पार्श्वे एकं वृक्षं वपितवन्तः। = बाद में उन्होंने तालाब के किनारे एक वृक्ष उगाया। अधुना ते वटवृक्षस्य अधः भोजनं कुर्वन्ति। = इस समय वे वटवृक्ष के नीचे भोजन कर रहे हैं। ओ३म् 587. संस्कृत वाक्याभ्यासः पश्यतु तस्य पटगृहम् । = देखिये उसका टेण्ट घर सः पटगृहे निवसति। = वह टेण्ट में रहता है। सः परिवारेण सह पटगृहे निवसति। = वह परिवार के साथ टेण्ट में रहता है। दिवसे सः गर्तं खनति। = दिन में वह गड्ढा खोदता है। तस्य भार्या मृत्तिकां बहिः निष्कासयति। = उसकी पत्नी मिट्टी बाहर निकालती है। सायंकाले द्वौ पटगृहम् आगच्छतः। = शाम को दोनों टेंट में आ जाते हैं। बालकौ पटगृहे क्रीडतः। = दोनों बच्चे टेंट में खेल रहे हैं। सः स्थालिकां वादयति। = वह थाली बजाता है। एकं मधुरं गीतं गायति। = एक मधुर गाना गाता है। बालकौ गीतं श्रुत्वा नृत्यतः। = दोनों बच्चे गाना सुनकर नाचते हैं तस्य भार्या भोजनं पचति। = उसकी पत्नी खाना बनाती है। सर्वे मिलित्वा भोजनं कुर्वन्ति। = सब मिलकर खाना खाते हैं। ओ३म् 588. संस्कृत वाक्याभ्यासः माता – पूर्वं हस्तौ प्रक्षालय। = पहले दोनों हाथ धो। पुत्रः – आं प्रक्षालयामि। = हाँ धोता हूँ । माता – सम्यक् प्रक्षालय। = सही से धो। पुत्रः – अम्ब ! प्रक्षालितवान् अहम् = माँ , मैंने धो लिये। माता – पश्य , भगिनी कथं सम्यक् हस्तौ प्रक्षालयति। = देखो , बहन कैसे अच्छे से दोनों हाथ धोती है। – तथैव त्वमपि प्रक्षालय। = वैसे ही तुम भी धो। पुत्रः – पश्यतु अम्ब ! मम हस्तौ स्वच्छौ स्तः। = देखिये माँ , मेरे दोनों हाथ साफ हैं। माता – त्वं श्वानम् अस्पृशत्। = तुमने कुत्ते को छुआ था। पुत्रः – आम् = हाँ माता – तव भगिनी अपि अस्पृशत् । = तुम्हारी दीदी ने भी छुआ था। पुत्रः – आम् = हाँ माता – तर्हि फेनकेन हस्तौ प्रक्षालय , अनन्तरं भोजनं कुरु। = तो फिर साबुन से हाथ धो , बाद में खाना खाओ। ओ३म् सः पुस्तकानि क्रीणाति। = वह पुस्तकें खरीदता है। सः कति पुस्तकानि क्रीणाति ? = वह कितनी पुस्तकें खरीदता है ? सः त्रीणि पुस्तकानि क्रीणाति। = वह तीन पुस्तकें खरीदता है। कस्य विषयस्य पुस्तकानि क्रीणाति ? = किस विषय की पुस्तकें खरीदता है ? सः योगविषयस्य पुस्तकानि क्रीणाति। = वह योग विषय की पुस्तकें खरीदता है। सः पुस्तकानि कुत्र नयति ? = वह पुस्तकें कहाँ ले जाता है ? सः पुस्तकानि गृहे नयति। = वह पुस्तकें घर ले जाता है। पुस्तकानां किं करोति ? = पुस्तकों का क्या करता है ? सः पुस्तकानि पठति। = वह पुस्तकें पढ़ता है। सः कदा पुस्तकानि पठति ? = वह कब पुस्तकें पढ़ता है ? सः प्रातः पुस्तकानि पठति। = वह सुबह पुस्तकें पढ़ता है । यथा पुस्तके पठति तथैव योगं करोति। = जैसा पुस्तक में पढ़ता है वैसा ही योग करता है। ओ३म् 589. संस्कृत वाक्याभ्यासः अद्य एकं प्रश्नं पृच्छामि = आज एक प्रश्न पूछता हूँ । भवान् / भवती संस्कृत-संभाषणस्य अभ्यासं करोति खलु ? = आप संस्कृत वार्तालाप का अभ्यास करते / करती हैं क्या ? भवान् / भवती न करोति !!! = आप नहीं करते / करती हैं !!! भवन्तः / भवत्यः न कुर्वन्ति !!! = आप सभी नहीं करते / करती हैं !!! किमर्थं न कुर्वन्ति ? = क्यों नहीं करते हैं ? संस्कृत-संभाषणं न रोचते वा ? = संस्कृत में वार्तालाप पसंद नहीं है क्या ? समयः नास्ति ? = समय नहीं है ? मित्राणि न वदन्ति !!! = मित्र नहीं बोलते हैं !!! का अपि परिस्थितिः भवेत् = कोई भी परिस्थिति हो संस्कृत-संभाषणं मा त्यजतु = संस्कृत में बातचीत मत छोड़िये । ओ३म् 590. संस्कृत वाक्याभ्यासः अद्य कारगिल-विजयदिनम् अस्ति। = आज कारगिल विजय दिन है। विंशतिः वर्षेभ्यः पूर्वं अद्यैव कारगिलयुद्धे वयं विजयं प्राप्तवन्तः। = बीस वर्ष पहले आज ही कारगिल युद्ध में हमने विजय पाई थी। कारगिलयुद्धं वयं जितवन्तः। = कारगिल युद्ध हमने जीता था। पाकिस्थानस्य सैनिकाः बलात् भारतं प्रविष्टाः आसन्। = पाकिस्तान के सैनिक जबरदस्ती भारत में घुस आए थे। पाकिस्थानस्य सैनिकाः कारगिल-पर्वतक्षेत्रम् अधिगृहीतवन्तः। = पाकिस्तान के सैनिकों ने कारगिल पर्वत विस्तार पर कब्जा कर लिया था। अस्माकं वीरसैनिकाः समराङ्गणे युद्धं कृतवन्तः। = हमारे वीर सैनिकों ने समरांगण में युद्ध किया सर्वे सैनिकाः शत्रून् पलाययितुं संघर्षं कृतवन्तः। = सभी सैनिकों ने शत्रुओं को भगाने के लिये संघर्ष किया। पर्वतीये क्षेत्रे युद्धं बहु दुष्करं भवति। = पर्वतीय क्षेत्र में युद्ध बहुत कठिन होता है। कष्टं वोढ्वा ते कारगिलपर्वतम् आरोहितवन्तः। = कष्ट सहन करके वे कारगिल पहाड़ी पर चढ़े। अधस्तात् , उपरिष्टात् च ते प्रहारं कृतवन्तः । = नीचे और ऊपर से उन्होंने प्रहार किया। अंततोगत्वा अस्माकं वीरसैनिकाः विजयिनः अभवन्। = अंततोगत्वा हमारे वीर सैनिकः विजयी हुए। वयं सर्वे हुतात्मनेभ्यः सैनिकेभ्यः श्रद्धाञ्जलिं दद्मः। = हम सभी शहीद सैनिकों को श्रद्धांजलि देते हैं। सर्वेभ्यः कारगिलविजयदिनस्य शुभकामनाः । ओ३म् 591. संस्कृत वाक्याभ्यासः सर्वं कार्यं स्वयमेव करोतु। = सब काम अपने आप करिये। स्वयमेव जलं पूरयतु। = अपने आप पानी भरिये। स्वयमेव दुग्धम् ऊष्णं करोतु। = अपने आप दूध गरम करिये। स्वयमेव वस्त्राणि प्रक्षालयतु। = अपने आप वस्त्र धोईये। स्वयमेव यानं चालयतु। = अपने आप वाहन चलाईये। स्वयमेव काशीं गच्छतु। = अपने आप काशी जाईये। स्वयमेव दानं ददातु। = अपने आप दान दीजिये। स्वयमेव वाक्यं लिखतु। = अपने आप वाक्य लिखिये। स्वयमेव काव्यं रचयतु। = अपने आप कविता रचिये। स्वयमेव धनम् अर्जयतु। = अपने आप धन कमाईऐ। ओ३म् 592. संस्कृत वाक्याभ्यासः सर्वे चिन्तयन्ति = सब सोचते हैं। सर्वे चिन्तां कुर्वन्ति। = सब चिंता करते हैं। वर्षा न भविष्यति चेत् बहु कष्टं वर्धिष्यते। = वर्षा नहीं होगी तो बहुत कष्ट बढ़ जाएगा। सर्वे तड़ागाः शुष्काः भविष्यन्ति। = सभी तालाब सूख जाएँगे। कृषकाः जलं न प्राप्स्यन्ति। = किसान पानी नहीं पाएँगे। पशवः जलं विना न जीविष्यन्ति। = पशु जल के बिना नहीं जियेंगे। कृषिक्षेत्रे सस्यं न भविष्यति। = खेत में फसल नहीं होगी। सर्वे “त्राहिमां त्राहिमाम्” इति वदिष्यन्ति। = सभी “त्राहिमां त्राहिमाम्” बोलेंगे। ओ३म् 593. संस्कृत वाक्याभ्यासः आँग्लशासने कोsपि भारतीयः सफलः उद्योगपतिः भवितुं न शक्नोति स्म। = अंग्रेजों के शासन में कोई भी भारतीय सफल उद्योगपति नहीं बन सकता था। बहु संघर्षः करणीयः भवति स्म। = बहुत संघर्ष करना पड़ता था। तातापरिवारः बहु संघर्षं कृतवान्। = टाटा परिवार ने बहुत संघर्ष किया। सर दोराबजी टाटा तेषु एकः आसीत्। = सर दोराबजी टाटा उनमें से एक थे। शतेभ्यः वर्षेभ्यः पूर्वं दोराबजी टाटा एकस्य बीमानिकायस्य स्थापनां कृतवान्। = सौ साल पहले दोराबजी टाटा ने एक बीमा कंपनी की स्थापना की थी। संकायस्य नाम अस्ति – दि न्यू इण्डिया एश्योरन्स कंपनी। = कंपनी का नाम है – दि न्यू इण्डिया एश्योरन्स कंपनी। अद्य संकायस्य शततमं जयन्ति दिनम् अस्ति। = आज कंपनी का सौवाँ जयंति दिन है। सर्वेभ्यः बीमासेवां प्रददाति। = सबको बीमा से प्रदान करती है। ये के अपि यानं क्रीणन्ति ते – दि न्यू इण्डिया एश्योरन्स कंपनी द्वारा बीमा सेवां प्राप्नुवन्ति। = जो कोई भी वाहन खरीदता है वह – दि न्यू इण्डिया एश्योरन्स कंपनी से बीमा सेवा लेता है ओ३म् 594. संस्कृत वाक्याभ्यासः सा नृत्यगुरुः अस्ति। = वह नृत्य गुरु है। नृत्यशालायाः संचालनं करोति। = नृत्यशाला का संचालन करती है। तस्याः शालायां षोडश बालिकाः नृत्याभ्यासं कुर्वन्ति। = उसकी शाला में सोलह बालिकाएँ नृत्याभ्यास करती हैं। नृत्यशिक्षिका एकं सुमधुरं गीतं गायति। = नृत्यशिक्षिका एक सुमधुरं गीत गाती है। गीतस्य सङ्गीतस्य च अनुगुणं बालिकाः नृत्यन्ति। = बालिकाएँ गीत और संगीत के अनुसार नृत्य करती हैं मध्ये मध्ये नृत्यशिक्षिका विरमति। = बीच बीच में नृत्यशिक्षिका रुकती है। सर्वाभ्यः बालिकेभ्यः सूचनाः ददाति। = सभी बच्चियों को सूचनाएँ देती है। सा वदति – युष्माकं द्वौ चरणौ संगीतानुसारं स्थापयध्वम्। = वह कहती है – तुम सबके दोनों चरण संगीत के अनुसार रखो। सा पुनः गीतं सङ्गीतं च आरभते। = वह पुनः गीत और संगीत शुरू करती है। बालिकाः पुनः नृत्यन्ति। = बालिकाएँ पुनः नृत्य करती हैं। बालिकाः कटितः वक्राः भवन्ति। = बालिकाएँ कमर से टेढ़ी होती हैं। अग्रे नमन्ति। = आगे झुकती हैं। ग्रीवां दोलयन्ति। = गला हिलाती हैं। ओ३म् 595. संस्कृत वाक्याभ्यासः तस्य मुखम् अशुष्यत्। = उसका मुँह सूख गया है। मुखे आर्द्रता नास्ति। = मुख में गीलापन नहीं है। चिकित्सकः तस्मै प्रतिजैविकम् औषधं दत्तवान्। = चिकित्सक ने उसे एंटीबायोटिक दवाई दी है। सः वारं वारं जलं याचते। = वह बार पानी माँगता है। तस्य माता तस्मै जलं ददाति। = उसकी माँ उसे पानी देती है। सः वदति – “अम्ब ! मुखं बहु शुष्कम् अभवत्” = वह कहता है – “माँ मुँह बहुत सूख गया है” माता – “शनैः शनैः जलं पिब वत्स !” = धीरे धीरे पानी पीओ बेटा ! पुत्रः – “किमपि न सुमनस्यते ।” = कुछ अच्छा नहीं लग रहा है। माता – तव कृते मधु आनयामि। = तुम्हारे लिये शहद लाती हूँ। त्वं लीढि = तुम चाटो मुखं रसमयं भविष्यति। = मुँह रसदार हो जाएगा। ओ३म् 596. संस्कृत वाक्याभ्यासः सा स्मरति। सा नित्यं स्मरति। सा सर्वदा स्मरति। सा तं स्मरति। सा तं सर्वत्र स्मरति। सा तं प्रातः स्मरति। सा तं सायं स्मरति। सा तं भोजन समये स्मरति। सा तस्य स्मरणं विना भोजनं न करोति। सा तस्य स्मरणं विना किमपि न करोति। सा ईश्वरभक्ता अस्ति। ओ३म् 597. संस्कृत वाक्याभ्यासः अद्य पुनः हिमादासम् अभिवादये अहम्। = आज मैं पुनः हिमा दास को अभिवादन करता हूँ। चेकगणराज्ये धावनस्पर्धा चलन् अस्ति। = चेक गणराज्य में दौड़ स्पर्धा चल रही है। हिमादासः ह्यः चतुर्थं स्वर्णपदकं विजितवती। = हिमदास ने कल चौथा स्वर्णपदक जीता। प्रायः वयं सर्वे क्रिकेटविषये एव चर्चां कुर्मः। = प्रायः हम क्रिकेट के बारे में ही बात करते हैं। भारतीयानां क्रीड़ानां विषये न वदामः। = भारतीय खेलों के बारे में बात नहीं करते हैं। अपरं च धनिकानाम् एव यशोगानं क्रियते। = दूसरा धनिकों का ही यशोगान किया जाता है। हिमादासः निर्धनपरिवारस्य पुत्री अस्ति। = हिमदास निर्धन परिवार की पुत्री है अधुना आसामराज्ये जनाः जलप्लावनेन ग्रसिताः सन्ति। = इस समय आसाम राज्य में लोग बाढ़ से ग्रसित हैं। हिमादासः सम्पूर्णम् अर्जितं धनं लोकहिताय समर्पितवती। = हिमदास ने पूरा कमाया हुआ धन लोकहित में समर्पित कर दिया। विदेशीयाः धाविकाः अपि तया पराजिताः। विदेशी धाविकाएँ भी उससे पराजित हो गईं। वयं सर्वे हिमदासम् अभिवादयामहे। = हम सभी हिमदास का अभिवादन करते हैं। ओ३म् 598. संस्कृत वाक्याभ्यासः आचार्यः देवव्रतः गुजरातस्य नूतनः राज्यपालः नियुक्तः जातः। = आचार्य देवव्रत जी गुजरात के नए राज्यपाल नियुक्त हुए। श्रीमन्तः देवव्रतः महाभागाः कुरुक्षेत्रविद्यालयस्य आचार्याः आसन्। = श्रीमान देवव्रत जी कुरुक्षेत्र विद्यालय के आचार्य थे। पञ्चत्रिंशत वर्षाणि पर्यन्तं ते तत्र आचार्यपदे आसीनाः आसन्। = पैंतीस वर्ष तक वे वहाँ आचार्य पद पर आसीन थे। ते वेदानाम् अध्ययनं कृतवन्तः। = उन्होंने वेदों का अध्ययन किया है। पञ्चवर्षेभ्यः पूर्वं ते हिमाचलप्रदेशस्य राज्यपालः नियुक्तः जातः। = पाँच वर्ष पहले वे हिमाचलप्रदेश के राज्यपाल नियुक्त हुए। आचार्यमहाभागाः संस्कृतं जानन्ति। = आचार्य जी संस्कृत जानते हैं। हिमाचलस्य राजभवने ते प्रतिदिनं यज्ञं कुर्वन्ति स्म। = हिमाचलप्रदेश के राजभवन में वे प्रतिदिन यज्ञ करते थे। अधुना गुजरातस्य राजभवने ते यज्ञं करिष्यन्ति। = अब गुजरात के राजभवन में वे यज्ञ करेंगे। आचार्यमहोदयाः अध्ययनशीलाः सन्ति। = आचार्य महोदय अध्ययनशील हैं। तेषां सात्विकः स्वभावः सर्वेभ्यः रोचते। = उनका सात्विक स्वभाव सबको पसंद आता है। वयं सर्वे आचार्यदेवव्रत-महाभागानां गुजराते स्वागतं कुर्मः। = हम सभी आचार्य देवव्रत जी का गुजरात में स्वागत करते हैं। ओ३म् 599. संस्कृत वाक्याभ्यासः विद्यावान् सर्वदा सुखी भवति। = विद्यावान हमेशा सुखी रहता है। विद्यावान् कुतः विद्यां प्राप्नोति ? = विद्यावान कहाँ से विद्या पाता है ? विद्यावान् गुरोः विद्यां प्राप्नोति। = विद्यावान गुरु से विद्या पाता है। माता सर्वेषां सर्वप्रथमा गुरुः भवति। = माँ सबकी सर्वप्रथम गुरु होती है। पिता अपि संस्कारान् , विचारान् च ददाति। = पिता भी संस्कार और विचार देता है। गुरुः ज्ञानं ददाति , प्रेरयति च। = गुरु ज्ञान देता है और प्रेरित करता है। विद्यया सर्वेषां जीवनं उन्नतं भवति। = विद्या से सभी का जीवन उन्नत होता है। विद्यावान् सर्वत्र आदरं लभते। = विद्यावान सब जगह आदर पाता है। विद्या गुरूणां गुरुः = विद्या गुरुओं की भी गुरु है। गुरूणां सर्वदा आदरः करणीयः। = गुरुओं का सदा आदर करना चाहिये। सर्वेभ्यः गुरुभ्यः नमः। ओ३म् 600. संस्कृत वाक्याभ्यासः विद्यावान् सर्वदा सुखी भवति। = विद्यावान हमेशा सुखी रहता है। विद्यावान् कुतः विद्यां प्राप्नोति ? = विद्यावान कहाँ से विद्या पाता है ? विद्यावान् गुरोः विद्यां प्राप्नोति। = विद्यावान गुरु से विद्या पाता है। माता सर्वेषां सर्वप्रथमा गुरुः भवति। = माँ सबकी सर्वप्रथम गुरु होती है। पिता अपि संस्कारान् , विचारान् च ददाति। = पिता भी संस्कार और विचार देता है। गुरुः ज्ञानं ददाति , प्रेरयति च। = गुरु ज्ञान देता है और प्रेरित करता है। विद्यया सर्वेषां जीवनं उन्नतं भवति। = विद्या से सभी का जीवन उन्नत होता है। विद्यावान् सर्वत्र आदरं लभते। = विद्यावान सब जगह आदर पाता है। विद्या गुरूणां गुरुः = विद्या गुरुओं की भी गुरु है। गुरूणां सर्वदा आदरः करणीयः। = गुरुओं का सदा आदर करना चाहिये। ओ३म् 601. संस्कृत वाक्याभ्यासः ये ज्ञानिनः सन्ति ते मम गुरवः = जो ज्ञानी हैं वे मेरे गुरु हैं । ये वेदपाठिनः सन्ति ते मम गुरवः = जो वेदपाठी हैं वे मेरे गुरु हैं ये सदाचारिणः सन्ति ते मम गुरवः = जो सदाचारी हैं वे मेरे गुरु हैं ये सर्वदा सन्मार्गे चलितुं प्रेरयन्ति ते मम गुरवः = जो हमेशा सन्मार्ग पर चलने के लिये प्रेरित करते हैं वे मेरे गुरु हैं ये मम दोषान् दूरीकुर्वन्ति ते मम गुरवः = जो मेरे दोषों को दूर करते हैं वे मेरे गुरु हैं ये मम विकारान् नाशयन्ति ते मम गुरवः = जो मेरे विकारों को नष्ट करते हैं वे मेरे गुरु हैं ये मां निर्भयं कुर्वन्ति ते मम गुरवः सन्ति = जो मुझे निर्भय बनाते हैं वे मेरे गुरु हैं सर्वेभ्यः वन्दनीयेभ्यः गुरुभ्यः सादरं नमांसि भूयांसि। = सभी वन्दनीय गुरुओं को सादर अनेक बार नमन । श्रद्धास्पदेषु गुरुचरणेषु सादरं प्रणतयः = श्रद्धास्पद गुरुचरणों में सादर अनेक प्रणाम । गुरुपूर्णिमा-पर्वणः सर्वेभ्यः मङ्गलकामनाः = गुरुपूर्णिमा पर्व की सभी को मंगलकामनाएँ ओ३म् 602. संस्कृत वाक्याभ्यासः वैज्ञानिकाः सततं प्रयतन्ते। = वैज्ञानिक सतत प्रयत्न करते हैं। नूतनं संशोधनं कुर्वन्ति। = नया संशोधन करते हैं। नूतनम् आविष्कारं कुर्वन्ति। = नया आविष्कार करते हैं। यदाकदा संशोधने विलम्बः अपि भवति। = कभी कभी संशोधन में देर भी होती है। अवकाशविज्ञान क्षेत्रे अपि वैज्ञानिकैः कार्यं क्रियते। = अवकाशविज्ञान क्षेत्र में भी वैज्ञानिकों द्वारा काम किया जाता है। अधुना वैज्ञानिकाः चन्द्रयाने कार्यरताः सन्ति। = अभी वैज्ञानिक चंद्रयान पर कार्यरत हैं। ह्यः ते चन्द्रयानस्य प्रक्षेपणं कर्तुम् इच्छन्ति स्म। = कल वे चंद्रयान का प्रक्षेपण करना चाहते थे। प्रक्षेपणात् पूर्वं यान्त्रिकं तान्त्रिकं च पुनरावलोकनम् आवश्यकं भवति। = प्रक्षेपण से पहले यान्त्रिक व तांत्रिक पुनरावलोकन आवश्यक होता है। पुनरावलोकने ते तान्त्रिकं दोषं दृष्टवन्तः। = पुनरावलोकन में उन्हें तकनीकी दोष दिखा। अतएव चन्द्रयानस्य प्रक्षेपणं ह्यः न कृतम्। = अतः चंद्रयान का प्रक्षेपण कल नहीं किया गया। चन्द्रयानस्य प्रक्षेपणम् अधुना निवारितम्। = चंद्रयान का प्रक्षेपण अभी टाल दिया है। ओ३म् 603. संस्कृत वाक्याभ्यासः बिड़ाली पञ्च अपत्यान् जनितवती। = बिल्ली ने पाँच बच्चों को जन्म दिया। जन्मसमये शावकानां नेत्राणि निमीलितानि आसन्। = जन्म के समय बच्चों की आँखें बंद थीं। पञ्चदश दिनानि अनन्तरं शावकानां नेत्राणि उन्मीलितानि भविष्यन्ति। = पंद्रह दिन के बाद बच्चों की आँखें खुलेंगी। बिड़ाली चत्वारिवारं स्थानं परिवर्तितवती। = बिल्ली ने चार बार स्थान बदल दिया। अधुना पुनः बिड़ाली शावकान् अन्यत्र नयति। = अभी पुनः बिल्ली बच्चों को अन्यत्र ले जा रही है। शावकाः म्याऊँ म्याऊँ वदन्ति। = बच्चे म्याऊँ म्याऊँ बोलते हैं। शावकानां रवं श्रुत्वा बिड़ाली आगच्छति। = बच्चों की आवाज़ सुनकर बिल्ली आ जाती है। शावकान् दुग्धं पाययति। = बच्चों को दूध पिलाती है। शावकाः दुग्धं पिबन्ति अनन्तरं बिड़ाली अपि दुग्धं पिबति। = बच्चे दूध पीते हैं उसके बाद बिल्ली भी दूध पीती है। मम भ्रातृयः बिड़ाल्यै दुग्धं ददाति। = मेरा भतीजा बिल्ली को दूध देता है। ओ३म् 604. संस्कृत वाक्याभ्यासः अद्य सायं महिलानां संगोष्ठि: अस्ति। = आज शाम महिलाओं की बैठक है। बालकान् किं पाठनीयम् ? तस्मिन् विषये ते विमर्शं करिष्यन्ति। = बच्चों को क्या पढ़ाएँ ? इस विषय पर विमर्श करेंगे। ध्रुवी भगिनी आगतवती। = ध्रुवी बहन आ गई । मैथिली भगिनि मार्गे अस्ति। = मैथिली बहन रास्ते में है। अञ्जना भगिनी पुत्रेण सह आगच्छति। = अंजना बहन पुत्र के साथ आ रही है। सुनीतिभगिनी पुत्र्या सह आगच्छति। = सुनीति बहन पुत्र के साथ आ रही है। द्वादश भगिन्यः आगतवत्यः । = बारह बहनें आ गई हैं। सर्वप्रथमं सर्वाः प्रार्थनां कुर्वन्ति। = सबसे पहले सभी प्रार्थना कर रही हैं। बालकाः अपि प्रार्थनां कुर्वन्ति। = बच्चे भी प्रार्थना कर रहे हैं। अनन्तरं ताः श्लोकान् गास्यन्ति। = बाद में वे श्लोक गाएँगी। गणितक्रीड़ाम् अपि कारयिष्यन्ति। = गणितक्रीड़ा भी कराएँगी। सर्वे बालकाः मातृभिः सह क्रीडिष्यन्ति। = सभी बच्चे माताओं के साथ खेलेंगे। ओ३म् 605. संस्कृत वाक्याभ्यासः लोकयानस्थानके एकं सुन्दरं दृश्यं दृष्टवान्। = बस स्टेशन पर सुंदर दृश्य देखा। एका स्नुषा श्वशुरं ननान्द्रीं च आप्रष्टुम् आगतवती। = एक बहू ससुर और ननंद को छोड़ने आई थी। स्नुषा कारयानं चालयित्वा तौ आनीतवती। = बहू कार चला कर दोनों को लाई। स्नुषा एकत्र कारयानं स्थापितवती। = बहू ने एक जगह कार पार्क की यानात् यानपेटिकाः निष्कासितवती। = कार से बैग्स उतारे। सर्वे लोकयानस्य प्रतीक्षार्थम् एकत्र उपविष्टवन्तः। = सभी बस की प्रतीक्षा में एक जगह बैठ गए। स्नुषायाः शिरसि शाटिकावस्त्रम् आसीत्। = बहू के सिर पर साड़ी का पल्लू था। सा ननान्द्र्या सह वार्तालापम् आरब्धवती। = उसने ननंद के साथ बात शुरू की छात्रावासे प्रेम्णा निवसतु। = होस्टल में प्रेम से रहियेगा। सम्यक् अध्ययनं करोतु। = अच्छे से पढ़ाई करियेगा। चलभाषचालनं मास्तु। = मोबाइल मत चलाइयेगा। प्रतिदिनं प्राणायामं करोतु। = हररोज प्राणायाम करियेगा। तातः परश्वः प्रत्यागमिष्यति। = पिताजी को परसों लौट जाएँगे। स्वाम् अभिरक्षतु = अपना ध्यान रखियेगा। ओ३म् 606. संस्कृत वाक्याभ्यासः कानजी – आकाशं प्रति किमर्थं पश्यति ? = आकाश की तरफ क्यों देख रहे हो ? भीमजी – अहं मेघान् पश्यामि। = मैं बादलों को देख रहा हूँ। – कदा पर्जन्याः आगमिष्यन्ति। = वर्षा के बादल कब आएँगे। कानजी – केवलं वायुमेघाः दृश्यन्ते। = केवल हवा के बादल दिख रहे हैं। भीमजी – वायुः अपि वेगेन प्रवहति। = हवा भी वेग से बह रही है। कानजी – श्याममेघाः न दृश्यन्ते। = काले बादल नहीं दिख रहे हैं। भीमजी – एतस्मिन् वर्षे वर्षा न भविष्यति चेत् दुर्भिक्षः आपतिष्यति। = इस वर्ष यदि वर्षा नहीं हुई तो अकाल आ पड़ेगा। – अहं प्रतिदिनं यज्ञं करोति। = मैं प्रतिदिन यज्ञ करता हूँ। कानजी – अहमपि प्रार्थनां करोमि। = मैं भी प्रार्थना भीमजी – सर्वत्र वर्षा भवति , केवलम् अत्रैव न भवति। = सब जगह वर्षा हो रही है , केवल यहीं नहीं हो रही है। कानजी – अत्रापि वर्षा भवतु ओ३म् 607. संस्कृत वाक्याभ्यासः मयूरः अस्माकं राष्ट्रीयः खगः अस्ति। = मोर हमारा राष्ट्रीय पक्षी है। ग्रामेषु मयूराः दृश्यन्ते। = गाँवों में मोर दिखते हैं। नगरेषु न दृश्यन्ते। = नगरों में नहीं दिखते हैं मयूरात् सर्पः बिभेति। = मोर से साँप डरता है। मयूरः सर्पं मारयित्वा खादति। = मोर साँप को मार कर खाता है। मयूरः कृषकानां मित्रम् अस्ति। = मोर किसानों का मित्र है। वटवृक्षेषु मयूराः निवसन्ति। = वटवृक्षों पर मोर रहते हैं यत्र हरितिमा भवति तत्र मयूराः वसन्ति। = जहाँ हरियाली होती है वहाँ मोर रहते हैं वर्षाकाले मयूराः नृत्यन्ति। = वर्षाकाल में मोर नाचते हैं। मयूरः सर्वेभ्यः रोचते। = मोर सबको पसंद आता है। मयूरस्य नृत्यं सर्वेभ्यः रोचते। = मोर का नृत्य सबको पसंद आता है। ओ३म् 608. संस्कृत वाक्याभ्यासः एकः सज्जनः यवतमालतः आगतवान्। = एक सज्जन यवतमाल से आए। स्वपरिचयं दत्तवान्। = अपना परिचय दिया। “मम नाम आशुतोषः” = मेरा नाम आशुतोष है अहं वायुसैनिकः अस्मि। = मैं वायुसैनिक हूँ। यवतमाले मम कृषिक्षेत्रम् अस्ति। = यवतमाल में मेरा खेत है। मम मातापितरौ तत्रैव निवसतः। = मेरे माता पिता वहीं रहते हैं। यवतमालस्य कारलामन्दिरस्य वर्णनं सः कृतवान्। = यवतमाल के कारला मंदिर का उसने वर्णन किया पुसदविस्तारे कारलादेवस्थानम् अस्ति। = पुसद विस्तार में कारला देवस्थान है। देवस्थानं परितः वनम् अस्ति। = देवस्थान के चारों ओर वन है। बहुप्राचीनं स्थलं द्रष्टुम् जनाः दूरतः आगच्छन्ति। = बहुत प्राचीन मंदिर देखने लोग दूर से आते हैं। सः मह्यमपि निमन्त्रणं दत्तवान् = उसने मुझे भी निमंत्रण दिया। गमिष्यामि … ओ३म् 609. संस्कृत वाक्याभ्यासः अधुना सः रामेश्वरं प्राप्तवान्। = अभी वह रामेश्वर पहुँचा । मार्गे सः सुन्दराणि दृश्यानि दृष्टवान्। = रास्ते में उसने सुंदर दृश्य देखे। सः तस्य पुत्रीम् अपि दर्शितवान्। = उसकी पुत्री को भी दिखाए। तस्य भार्या अपि दृश्यानि दृष्टवती। = उसकी पत्नी ने भी दृश्य देखे। मार्गे सः भोजनं न क्रीतवान्। = रास्ते में उसने भोजन नहीं खरीदा। तस्य भार्या पाथेयं नीतवती आसीत्। = उसकी पत्नी रास्ते का भोजन लेकर चली थी। मार्गे ते गृहनिर्मितं भोजनं खादितवन्तः। = रास्ते में उन्होंने घर का बना भोजन खाया। भोजनात् पूर्वं ते सन्ध्यां कृतवन्तः। = भोजन से पहले उन्होंने संध्या की। किञ्चित् भोजनं भिक्षुकाय अपि दत्तवन्तः। = कुछ भोजन भिक्षुक को भी दिया। मार्गे ते ज्ञानप्रश्नक्रीड़ाम् अपि क्रीड़ितवन्तः। = रास्ते में उन्होंने ज्ञानप्रश्न क्रीड़ा भी खेली। अधुना रामेश्वरे ते भ्रमिष्यन्ति। = अब वे रामेश्वर में घूमेंगे। ते रामसेतुम् अपि गमिष्यन्ति। = वे रामसेतु भी जाएँगे। ओ३म् 610. संस्कृत वाक्याभ्यासः रेलयाने आरक्षणार्थं सर्वे पङ्क्तौ तिष्ठन्तः सन्ति। = रेल में आरक्षण कराने के लिये सभी लाइन में खड़े हैं। केचन आवेदनपत्रं पूरयन्ति। = कुछ लोग आवेदन फॉर्म भर रहे हैं। आवेदनपत्रे स्वकीयं नाम लिखन्ति। = आवेदन पत्र में अपना नाम लिखते हैं। यात्रायाः दिनाङ्कं लिखन्ति। = यात्रा की तारीख लिखते हैं। येन रेलयानेन गन्तव्यम् अस्ति तस्य नाम लिखन्ति। = जिस रेल से जाना है उसका नाम लिखते हैं। रेलयानस्य क्रमाङ्कं लिखन्ति। = रेलगाड़ी का नम्बर लिखते हैं। कुतः कुत्र गन्तव्यम् अस्ति ? तदपि लिखन्ति। = कहाँ से कहाँ जाना है ? यह भी लिखते हैं। यथा – कोटातः रामेश्वरं गन्तव्यम् अस्ति। = जैसे – कोटा से रामेश्वर जाना है। कति जनाः यात्रां करिष्यन्ति ? = कितने लोग यात्रा करेंगे ? सर्वेषां नामानि लेखनीयानि भवन्ति। = सबके नाम लिखने होते हैं। सर्वेषाम् आयुः अपि लेखनीया भवति। = सबकी आयु भी लिखनी होती है। प्रपत्रस्य अधः पत्रसङ्केतः अपि लेखनीयः भवति। = फॉर्म के नीचे पता भी लिखना होता है। चलभाषक्रमाङ्कः अपि लेखनीयः भवति। = मोबाइल नंबर भी लिखना होता है। समापने हस्ताक्षरम् अवश्यमेव कुर्वन्तु = अन्त में हस्ताक्षर अवश्य करिये। Leave a Reply Cancel replyYour email address will not be published. Required fields are marked *Comment * Name * Email * Website Save my name, email, and website in this browser for the next time I comment.