०००६ सरल संस्कृत अनुवाद अभ्यास पाठ ४१ से ५० June 23, 2019 By Arun Aryaveer ओ३म् ४१. संस्कृत वाक्याभ्यासः योगेन्द्रः श्रेष्ठः धावकः अस्ति ।= योगेंद्र अच्छा धावक (एथलीट) है सः बहु शिप्रं धावति।= वह बहुत तेज दौड़ता है सः मृगात् अपि वेगेन धावति।= वह हिरन से भी तेज दौड़ता है सः चित्रकात् अपि वेगेन धावति।= वह चीते से भी तेज दौड़ता है तस्य अद्य स्वास्थ्यं सम्यक् नास्ति।= उसका आज स्वास्थ्य ठीक नहीं है सः धावितुं न शक्नोति।= वह दौड़ नहीं सकता है सः धावितुं न शक्ष्यति।= वह दौड़ नहीं पाएगा तथापि सः धाविष्यति।= फिर भी वह दौड़ेगा सः पदकं प्राप्तुम् इच्छति।= वह पदक प्राप्त करना चाहता है ओ३म् ४२. ।। वाद्य सम्बन्धी शब्द ।। ढोल – पटहः । तबला – मुरजः । तानपुर – तानपूरः। बैंड – वादित्रगणः। बिगुल – संज्ञाशंखः। ढिंढोरा – डिण्डिमः। ढोलक – ढौलकः। नगाड़ा – दुन्दुभिः। तबला – कांस्यतालः। मृदङ्ग- मृदङ्गः। बंशी – वेणुः। बांसुरी – मुरली। सारंगी – सांरगी। वीणा – वीणा। सहनाई – तुर्यम्। वीणाबाजा – वीणावाद्यम्। मंजीरा – मञ्जरम्। हारमोनियम – मनोहारिवाद्यम्। ओ३म् ४३. संस्कृत वाक्याभ्यासः अद्य पुत्रः स्नानं कृत्वा शीघ्रमेव बहिः आगतः।= आज बेटा स्नान करके जल्दी से बाहर आ गया बहिः आगत्य युतकं उरुकं च धारयति।= बाहर आकर शर्ट पैंट पहनता है सः केशसंधानं न करोति।= वह बाल नहीं संवारता है केशसंधानम् अकृत्वा एव सः कार्यालयम् अगच्छत्।= बाल संवारे बिना ही वह ऑफिस गया कार्यालये सर्वे तस्य मुखम् अपश्यन्त।= ऑफिस में सभी ने उसका चेहरा देखा सः अपृच्छत्।= उसने पूछा किम् अभवत् ?= क्या हुआ ? मम मुखं किमर्थं पश्यन्ति सर्वे ?= सभी मेरा चेहरा क्यों देख रहे हैं ? सः दर्पणे स्वकीयं मुखं पश्यति।= वह दर्पण में अपना चेहरा देखता है स्वमुखं दृष्ट्वा हसति ।= अपना चेहरा देख कर हँसता है ओ३म् ४४. संस्कृत वाक्याभ्यासः द्वे अजे घर्षतः।= दो बकरियाँ लड़ रही हैं द्वे अजे श्रृंगाभ्यां युद्ध्येते।= दोनों बकरियाँ सींग से लड़ रही हैं एका अजा उच्चैः कूर्दते।= एक बकरी ऊँचा कूदती है द्वितीया अजा अपि कूर्दते।= दूसरी बकरी भी कूदती है द्वयोः अजयोः युद्धं सर्वे पश्यन्ति।= दोनों बकरियों का युद्ध सब देखते हैं केचन जनाः तयोः युद्धं निवारयितुं प्रयासं कुर्वन्ति।= कुछ लोग उन दोनों के युद्ध को समाप्त करने का प्रयास करते हैं तथापि ते अजे घर्षतः।= फिर भी वो बकरियाँ लड़ती हैं ओ३म् ४५. संस्कृत वाक्याभ्यासः ओह, पञ्च जनाः !!!= ओह पाँच लोग !!! एकस्यां द्विचक्रिकायाम् !!!= एक ही साइकिल में !!! अहो आश्चर्यम्..!! चालकस्य अग्रे द्वौ जनौ स्तः।= चालक के आगे दो लोग हैं चालकस्य पृष्ठे द्वौ जनौ स्तः।= चालक के पीछे दो जने हैं द्विचक्रिकायाः चालकः कथं संतुलनं साधयति।= साइकिल का चालक कैसे संतुलन बना रहा है तान् सर्वान् दृष्ट्वा अहं बिभेमि।= उन सबको देखकर मैं डर रहा हूँ द्विचक्रिकायाः (द्विचक्रिकातः) कोपि पतिष्यति।= सायकिल से कोई गिरेगा कदाचित् चालकस्य अभ्यासः स्यात्।= शायद चालक का अभ्यास होगा ओ३म् ४६. संस्कृत वाक्याभ्यासः यानपेटिकां भ्राता गृह्णाति।= सूटकेस भैया ले रहे हैं पाथेयं भ्रातृजाया नयति।= रास्ते का भोजन भाभीजी ले रही हैं अनुजः चित्रकं गृह्णाति।= छोटा भाई कैमरा ले रहा है पुत्री जलं नयति।= बिटिया पानी लेती है पुत्रः एकम् आसन्दं उन्नयति।= बेटा एक कुर्सी उठाता है । पितामह्याः कृते आसन्दं नयति।= दादीजी के लिये कुर्सी लेता है सर्वे जनाः मोदयात्रार्थं गच्छन्ति।= सभी पिकनिक के लिये जाते हैं मार्गे पिता पृच्छति।= रास्ते में पिता पूछता है गृहस्य कुञ्चिका कस्य पार्श्वे अस्ति ?= घर की चाभी किसके पास है ? पितामही अवदत्।= दादीजी बोलीं सर्वेषां पार्श्वे किमपि न किमपि अस्ति एव।= सबके पास कुछ न कुछ है ही मम पार्श्वे गृहस्य कुञ्चिका अस्ति।= मेरे पास घर की चाभी है सर्वे अहसन्।= सब हँस पड़े ओ३म् ४७. संस्कृत वाक्याभ्यासः सः बालकः मातुः अङ्के उपविष्टः अस्ति।= वह बच्चा माँ की गोद में बैठा है तस्य सहोदरी भगिनी रोदिति।= उसकी जुड़वाँ बहन रोती है अम्ब, अहम् अपि उपवेष्टुम् इच्छामि।= माँ, मैं भी बैठना चाहती हूँ। माता ताम् अपि अङ्के उपावेशयति।= माँ उसे भी बिठा लेती है माता गीतं गायति।= माँ गीत गाती है तस्याः अनुकरणं द्वौ बालकौ कुरुतः।= उसका अनुकरण दोनों बच्चे करते हैं माता शास्त्रीयं रागम् आलापयति।= माँ शास्त्रीय राग आलापती है पुत्रः पुत्रीश्च रागम् आलापयतः।= बेटा और बेटी दोनों राग आलापते हैं कियत् सुन्दरं दृश्यम् अस्ति।= कितना सुन्दर दृश्य है ओ३म् ४८. संस्कृत वाक्याभ्यासः भगिनी- भ्रातः रे, मम भ्रातः रे तेजस्वी वीरः भ्रातः रे..!! भ्राता- भगिनि हे, भगिनि हे मम विदुषी सौम्या भगिनि हे..!! भगिनी- त्वं चतुरः चाणक्यः भव..!! त्वं वीर-शिवाजी सदृशो भव..!!सर्वासु कलासु पारगः भव..!! कामये अहं त्वं श्रेष्ठः भव..!! भ्राता- स्नेहमयी प्रेरिका भगिनि, वन्दनीया धर्मनिष्ठा भगिनि, कलासु निपुणा राष्ट्रसेविका, स्वस्था भव सदा मम भगिनि..!! ओ३म् ४९. संस्कृत वाक्याभ्यासः सा पञ्चनवतिः वर्षीया आसीत्।= वह पच्चानवे वर्ष की थीं सा प्रतिदिनं यज्ञं करोति स्म।= वह प्रतिदिन यज्ञ करती थी अद्य अपि सा प्रातःकाले यज्ञं कृतवती।= आज भी उन्होंने यज्ञ किया ओम् अग्नये स्वाहा। ओम् सोमाय स्वाहा। ओम् प्रजापतये स्वाहा। ओम् इन्द्राय स्वाहा। यज्ञस्य अनन्तरं सा अवदत्।= यज्ञ के बाद वे बोलीं अहं गच्छामि।= मैं जा रही हूँ । सा मन्त्रपाठम् अकरोत्।= उन्होंने मन्त्र पाठ किया ओम् विश्वानिदेव सवितर्दुरितानि परासुव। यद्भद्रं तन्न आसुव। अनन्तरं सा दिवंगता जाता।= बाद में वो दिवंगत हो गईं कियत् श्रेष्ठा अस्ति तस्याः मृत्युः।= कितनी अच्छी है उनकी मृत्यु ओ३म् ५०. संस्कृत वाक्याभ्यासः्््््््््््््् प्रातःकाले पञ्च मील परिमितं चलितवान्।= सुबह पांच मील जितना चला अधुना एकत्र उपविश्य विश्रामं करोमि।= अभी एक जगह बैठ कर विश्राम कर रहा हूँ अत्र केचन युवकाः धावन्ति।= यहाँ कुछ युवक दौड़ रहे हैं काश्चन युवतयः अपि धावन्ति।= कुछ युवतियाँ भी दौड़ रही हैं वृद्धाः शनैः शनैः चलन्ति।= वृद्ध धीरे धीरे चलते हैं युवकाः क्षिप्रं धावन्ति।= युवक तेज दौड़ते हैं केचन बालकाः अपि अत्र सन्ति।= कुछ बच्चे भी यहाँ हैं काश्चन बालिकाः अपि अत्र सन्ति।= कुछ बच्चियाँ भी यहाँ हैं बालकाः, बालिकाश्च योगासनं कुर्वन्ति।= बच्चे और बच्चियाँ योगासन कर रहे हैं Leave a Reply Cancel replyYour email address will not be published. Required fields are marked *Comment * Name * Email * Website Save my name, email, and website in this browser for the next time I comment.